Dini Site ilahi dinle islami videolar canlı dini radyo ilahiler sohbet

Ýstanbul efsanelerle gerçeklerin, dünle bugünün bir araya geldiði bir þehir. Her karýþýnda ilginç bir özelliðiyle karþýlaþmamak mümkün deðil. Tutku filmiyle gündeme gelen çarmýhýn, her gün önünden onbinlerce kiþinin geçtiði Çemberlitaþ’ýn altýnda olduðunu kaç kiþi biliyor? Hazreti Ýsa’nýn (a.s) Hýristiyan inancýna göre çarmýha geriliþini anlatan Tutku filmi, vizyona girmesiyle birlikte tartýþmalarý da beraberinde getirdi.

Film üzerindeki tartýþmalar devam ededursun söz konusu çarmýhýn pek yakýnýmýzda, Ýstanbullularýn her gün gelip geçtikleri bir yolun üzerinde olduðunu çoðu kimse bilmez.

Çar—mýh, kelime olarak dört mýh yani dört çivi anlamýna geliyor. Eski dönemde Roma’da suçlular can çekiþerek ölmeleri için çapraz ya da haç þeklinde çakýlmýþ iki kalasa el ve ayaklarýndan çivilenerek asýlýrlar; asýlý olduklarý yerde açlýktan veya gerilen vücutlarýyla nefes alamadýklarý için can verirlerdi. Bu, çok eziyetli ve aþaðýlayýcý bir ölüm biçimiydi.

Hz. Ýsa, dinini tebliði sýrasýnda Musevilerin hýþmýna uðramýþtý. Baþkâhin Kayafa’nýn teþebbüsüyle toplanan cemiyette Hz. Ýsa’nýn kendileri için zararlý olduðuna karar verildi. On iki havariden Yahuda Ýskariyot, baþkâhine gidip otuz gümüþ karþýlýðýnda Hz. Ýsa'nýn yakalanmasýna yardýmcý olacaðýný vaad etti. Hz. Ýsa yakalandý, Baþkâhin Kayafa ve Sanhedrin tarafýndan sorguya çekildi. Mesih olduðunu belirtmesi üzerine öldürülmesine karar verildi. Bu konuda Roma Valisi Pilatus’tan izin istendi. Pilatius, baskýlar üzerine ölüm cezasýný onayladý. Sonunda Hz. Ýsa, çarmýha gerildi. Ýdam edildiði yere gömüldü ama birkaç gün sonra mezarýnýn boþ olduðu, kendisinin göðe yükseldiði görüldü.

Hýristiyan kaynaklarý çarmýh hadisesini böyle nakleder. Kur’an’a göre ise Hz. Ýsa hiçbir zaman çarmýha gerilmedi: “(Kalblerinin mühürlenmesinin diðer bir sebebi de Ýsa’yý) inkâr etmeleri ve Meryem’e büyük bir iftirada bulunmalarýdýr. Bir de ‘Biz Allah’ýn peygamberi Meryem oðlu Ýsa Mesih’i öldürdük’ demeleridir. Oysa onu ne öldürdüler, ne de astýlar. Fakat öldürdükleri kimse, onlara Ýsa gibi gösterildi. Onun hakkýnda anlaþmazlýða düþenler, ondan yana tam bir kuþku içindedirler. O hususta bir bilgileri yoktur. Sadece zanna uyuyorlar. Onu kesinlikle öldürmediler. Fakat Allah onu kendisine yükseltmiþtir. Allah, azizdir, hikmet sahibidir.” (Nisa / 157—158)

Bu âyette de belirtildiði gibi Ýsa Aleyhisselâm göðe kaldýrýlmýþ, o sýrada bir baþka þahýs kendisine benzetilerek idam edilmiþti. Bazý kaynaklara göre bu þahýs Hz. Ýsa’yý Yahudilere ve Romalýlara gösteren Yahuda Ýskaryot’tu. Tam ele vereceði sýrada Hz. Ýsa’nýn suretine büründürülmüþ ve onun yerine iþkence ile can vermiþti. Bazýlarý ise idam edilenin haçý taþýmakla görevlendirilen Kirinuslu Simur olduðunu söyler.

Her kim olursa olsun ortada bir çarmýha gerilme hadisesi vardý. Bu çarmýh da Kudüs’te hatýra olarak saklanmaktaydý; ta ki Ýmparatoriçe Helena þehri ziyaret edene kadar.

Konstantin’in annesi getirdi

Roma Ýmparatoru Büyük Konstantin putperestlikten Hýristiyanlýða geçerek mensuplarý asýrlardýr eziyet gören bu dinin hamisi rolünü üstlenmiþti. Ýmparatorluðun idare merkezini Ýstanbul’a nakleden Konstantin’in annesi Helena, Kudüs’ü ziyaret etti ve Kamame Kilisesi’ni yaptýrdý. Ýstanbul’a dönüþte de Hýristiyan itikadýnca Hazreti Ýsa’nýn gerildiði çarmýhýn parçalarýyla çivilerini beraberinde getirdi. Bu hatýralarý bir müddet tazim ile hazinesinde saklayan Ýmparator, daha sonra ardýndan gelen nesillerin saygýda kusur edebileceklerini düþündü. Miladýn 330. (bazý rivayetlerde 328, 329) yýlýnda yer altýnda bir þapel inþa ettirerek çarmýhýn parçalarýný içine yerleþtirdi. Üzerine Çemberlitaþ adýyla bildiðimiz sekiz adet taþ sütundan oluþan anýtý diktirdi. Ýmparatorluðun rengi olan erguvan renkli sütunlarýn tepesinde ise Apollon Helilos görünümündeki altýn yaldýzlý kendi heykeli bulunuyordu.

Çeþitli dönemlerde tahrip oldukça anýtýn üzerindeki heykeller deðiþtirildi. En sonunda altýn yaldýzlý bir haç haline dönüþtü. Ýstanbul, Osmanlýlar tarafýndan fethedildikten sonra söz konusu haç da yerinden indirildi. Fakat Hýristiyanlar Çemberlitaþ’a gösterdikleri saygýyý devam ettirdiler. Ondokuzuncu asýrda bile Hýristiyanlarýn buradan geçerken anýta yönelerek saygý gösterdikleri hatýralarda kayýtlý. Bölge sýk sýk yangýnlara maruz kaldýðýndan sütunlarýn demir çemberlerle saðlamlaþtýrýlmasý yoluna gidilmekteydi. Anýt, günümüzdeki ismini bu çemberlerden almakta.

Bizansýn son dönemlerinde halk, Türkler þehre girdiðinde gökten bir meleðin inerek anýtýn dibindeki aciz bir adama kýlýç vereceðine, “Bu kýlýcý al ve Kurtarýcý’nýn halkýnýn intikamýný al!” diyeceðine, bundan sonra Türklerin yalnýz Ýstanbul’dan deðil Ýran içlerine kadar bütün Bizans ülkesinden kovulacaðýna inanýyordu. Doç. Dr. Said Öztürk, bu inanýþ sebebiyle fetih sýrasýnda þehrin düþeceðini anlayan yerli halkýn Ayasofya’ya sýðýndýðýný, çünkü Çemberlitaþ’ý atlatýrlarsa felaketten kurtulacaklarýný sandýklarýný söylüyor. Öztürk, söz konusu inancýn Dukas’ýn Bizans Tarihi, K. Süssheim—Arif Müfid Mansel’in Ayasofya’sý ile Ahmed Muhtar Paþa’nýn Feth—i Celîl—i Kostantýniyye’si gibi kaynaklarda geçtiðini belirtiyor.

Hýristiyan kaynaklarý hemfikir

Çarmýhýn Ýstanbul’da olduðu bilgisi, Hýristiyanlýk tarihini anlatan birçok kaynakta yer alýyor. Bunlar arasýnda birtakým farklýlýklar da var. Örneðin bazý kaynaklar çarmýhýn Çemberlitaþ’ýn altýnda olduðunu belirtirken, bazýlarýna göre sütunlarýn arasýna yerleþtirilmiþ. Yine bu parçalarýn tamamýnýn Ýstanbul’da olmadýðý, bir kýsmýnýn Kudüs’te, bir kýsmýnýn Roma’da olduðu belirtiliyor. Vatikan’ýn Ýstanbul Temsilcisi George Marovich, çarmýha ait çok küçük parçalarýn baþka kiliselerde de bulunduðunu ekliyor: “Haçýn Çemberlitaþ’ýn altýnda olduðuna dair bazý duyumlarým var. Turizm þirketleri de bu konunun üzerinde duruyor. Çarmýhýn parçalarýnýn dünyanýn deðiþik yerlerinde olduðu söyleniyor. Bizdeki bazý kiliselerde de cam kavanozlarda muhafaza edilen çok küçük parçalar insanlara gösteriliyor.” Hatta bu küçük parçalardan biri Vatikan’ýn Ýstanbul temsilciliðinde muhafaza ediliyor.

Marovich’in bu konuda bilgi sahibi olduðunu belirttiði Saint Pierre Kilisesi Rahibi Lorenzo Bretto da haçýn Çemberlitaþ’ta olduðunu, ellerindeki Fransýzca kitaplarýn bunu desteklediðini söylüyor. Bu kitaplardan biri G. Jacquemet’in Katolisizm isimli eseri. Kitapta, “Konstantin’in annesi St. Helena, Kudüs'e gidiyor. Hz. Ýsa’nýn doðup büyüdüðü yerleri görmek istiyor. Ve gerildiði haçýn bir parçasýný buluyor. Sonra da bunu Ýstanbul’a getiriyor” deniliyor. Rahip Bretto, haçýn Ýstanbul’a Azize Helena tarafýndan dördüncü asýrda getirildiðinin tarihçi Sokrates tarafýndan da kaydedildiðine dikkat çekiyor.

Türk kaynaklarýnda Çemberlitaþ'taki haçla ilgili en geniþ bilgiyi 17. asýrda yaþamýþ olan Hezarfen Hüseyin Çelebi, Tarih—i Devlet—i Rûmiye isimli Bizans tarihinde veriyor. Þevket Rado’nun 1968 yýlýnda Hayat Tarih Mecmuasý'nda tanýttýðý ve hususi kütüphanesinde bulunan elyazmasý kitapta Hüseyin Çelebi, Konstantin’in Hýristiyan oluþunu ve Ýstanbul’u kuruþunu menkýbevî tarzda anlattýktan sonra çarmýhýn Helena tarafýndan getiriliþini hikaye ediyor. Hüseyin Çelebi, çarmýhýn parçalarý ve mýhlarýyla birlikte bazý mucizelere ait eserlerin de geldiðini söylüyor.

Ayný mecmuada bir makale kaleme alan tarihçi Yýlmaz Öztuna’ya göre ise, haçýn Ýmparatoriçe Helena tarafýndan bulunuþu Hýristiyan dininin inanýþlarýndan biri ve birçok muteber tarihçiden naklediliyor. Öztuna, haç sembolünün bu olaydan sonra kutsallýk kazandýðýna, daha önce böyle bir simgeye rastlanmadýðýna dikkat çekiyor. Yýlmaz Öztuna, haçla birlikte gelen kutsal eþyalarýn daha ayrýntýlý listesini de veriyor: Hz. Ýsa’nýn havarilerinden Andreas’ýn ve Ýncil’i yazý diline çeviren havarilerden Lukas’ýn mantolarý.

Hýristiyan dünyasý için büyük önem taþýyan Çemberlitaþ’ýn bu özelliðinin Bizans zamanýnda bilindiðini ama Topkapý Sarayý’nýn yakýnýndaki bu mekanýn daha büyük bir ziyaretgâh olmasýna herhalde Osmanlýlarýn izin vermediðini söyleyen Yýlmaz Öztuna, “Bu mevzuda resmî Ortodoks ve Katolik makamlarýnýn fikirleri alýnmak icap eder. Çemberlitaþ’ýn hiç olmazsa Efes derecesinde turistik bir mahal olmamasý için hiçbir engel görmüyorum” diyor.

Kaçýrmaya çalýþtýlar

Hýristiyan dünyasý için böylesine önemli hatýralarý koruyan Çemberlitaþ, haçýn çýkarýlmasý için birtakým giriþimlere de sahne olmuþ. Yine 1929 yýlýnda Danimarkalý dinî hatýralar araþtýrýcýsý C. Vett ile E. Mamboury, yaptýklarý kazýlarda kaidenin içine ulaþamasalar da caddenin 2,5 metre kadar altýnda forumun döþemesini, onun da altýnda 5 metre derinliðe kadar inen mezar stellerini tespit etmiþler. Bu kazý sýrasýnda önceki kaçak kazýnýn izlerine de rastlanmýþ.

Ýstanbul farklý milletlerin, inançlarýn, geçmiþle bugünün, efsanelerle gerçeklerin bir araya geldiði farklý bir þehir. Gerçi günlük koþuþturmaca sýrasýnda kimse farkýna varmýyor ama her karýþýnda insanýn karþýsýna ilginç bir özelliðinin çýkmamasý mümkün deðil. Hýristiyan inancýnda Hz. Ýsa’nýn, Müslümanlara göre ise ona benzeyen birinin gerildiði haç da bunlardan biri.

(Katkýda bulunan: Haþim Söylemez)