Ahmed er-Rifâî (seyyid): Ahmed b. Ali el Mekkî b. Yapla er-Rifâî. Rifâî tarikatının kurucusudur. Bağdat ile Basra arasında “bataklık yerler” demek olan Batâik bölgesinin Ümm Âbide köyünde doğmuştur. Babası Seyyid Ali, annesi Ebu Eyyûb Ensarî’nin torunlarından Fatîma el-Ensarî’dir. Babası tarafından Hz. Hüseyin soyundan Seyyid olduğu bayraklarda yazılıdır.

Dayısı ve şeyhi Mansur el Betâiki’nin vefatı üzerine tekkede talebe ve müritlerin irşadına başlar. Irak’taki bazı şeyhlerin Rifaî’in halk nezdindeki itibarını çekemeyerek onu Abbasî halifesi el-Muktefî’ye şikayet ederler. Aynı Meclise kadın ve erkekleri birlikte alıyor diye. Halife tarafından gönderilen müfettişler halifeye: “Eğer bu seyyid ve müridleri de sünnetten başka yol üzerinde iseler, yeryüzünde sünneti takip eden bir topluluk kalmamış demektir.” şeklinde tespitleri bir rapor halinde halifeye bildirirler.

Ahmed er-Rifâî hazretleri 1160 senesinde hacca gider. Dönüşte Peygamber Efendimizin kabrini ziyaret eder ve: “Esselamü aleyküm ya ceddî” (ey dedeciğim) diye selam verir. Peygamber Efendimiz kabrinden gelen bir ses “Aleyküm selam ya veledi.” (Ey oğlum) diyerek onun selamına cevap verir ve bu selamı orada bulunan bütün ziyaretçiler duyar. Bunun üzerine Rifâî hazretleri: Uzakta iken ruhumu gönderiyordum. Buna vekaleten toprağını öpüyordu. Şimdi ise huzurundayım; uzat bana elini dudaklarımla öpeyim.” demiş. Peygamber Efendimiz kabrinden çıkan nuranî bir eli bütün ziyaretçilerin gözleri önünde öpmüştür.

Ahmed er Rifâî hazretleri 20 Ağustos 1182’de vefat etmiştir. Türbesi Bağdat’ın güneyinde “Vasıt” yakınlarındadır.

b) Tasavvuf ve Tarikat Anlayışı: Kitap ve sünnete tabi olan bir anlayıştır. İslam dini “zahir” ve “batın” ile bir bütündür. Batını zahirin özüdür. Zahiri batının zarfıdır. Zahiri olmasa batını da olmazdı. Kalb cesetsiz olamaz; kalbi olmayan bir ceset ise çürür. Tasavvuf ilmi “batın ilmi”dir ki, kalbin ıslahından ibarettir. Tarikat şeriat demektir, “hakikat” şeriate muhalefet etmez. Zira tasavvufun söz konusu ettiği tarikat ve hakikat hariçten alınan ve ilave edilen şeyler olmayıp, şeriatın bizatihi içinde taşıdığı iman ve hikmetlerdir. Tasavvuf “yün hırka” ve “tac” giymek demek değildir. Tasavvuf “hüzün hırkası”, sıdk “tacı” ve tevekkül elbisesine bürünmektir. İnsanın kalbi “haşyet”  bedeni “edeb”, nefsi “züll”, enaniyeti “mahv” (yokluk) ve dili de “zikr” örtüsü ile örtündüğü takdirde tasavvuf yolunda olur.

Er-Rifâî kendisinden önceki büyük sufîler gibi tasavvufun baştan sona “edeb”den ibaret olduğunu ve bütün edeblerin Hz. Peygamber (s.a.v.)’in sünnetine tabi olarak elde edilebeceğini ifade eder. Derviş olmak için cemiyet hayatından uzaklaşmak gerekmez.

Dört büyük kutub’dan biri olarak zikredilen er-Rifâî’nin Abdülkadir el-Gîlanî’den sonra “kutbiyyet” makamına yükseldiğini kaynaklarımız yazmaktadır.

Tasavvufî yaşantının bütün güzelliklerini hayatından görebildiğimiz er-Rifâî hazretlerini “Tasavvuf güzel ahlâktır” tarifinin müşahhas bir örneği olarak takdim etmek mümkündür.

Kurmuş olduğu tarikat, Rifâîyye, Ahmediyye ve Batâiyye adlarıyla anılmakla beraber, sonraları sadece Rifâîyye adı kullanılır olmuştur.

Rufai tarikatı Seyyid Ahmed er Rufai hazretlerinin kurmuş olduğu, kendilerine Resul-ü Ekrem Muhammed Aleyhisselam’ın sünneti ile Kur’an-ı Hakim’i rehber alan,Ehl-i Sünnet ekolü içinde,Erkan-ı Aleviyye ve Zikr-i Cehri üzere süre gelen bir tarikattır.

Seyyid Ahmed el Kebir-i Rufai hazretleri eserlerinin bir çok yerlerinde ;Bir tarikatın önderinin fikirlerinin ve yaşantısının,onun hulefasında ve tabilerinde görüldüğünü vurgulamışlardır ve devamla;Hallac-ı Mansur’un tabilerinde Vahdet-i Vücud üzere konuşmaların olduğu,ve sair meşayih in etbaında da Pirlerinin özelliklerinin gözüktüğünü söylemişlerdir.

Hazret kendisine bizzat Resul-ü Zişanı ve sünnetini rehber tuttuğundan, tabilerinde de Sünnet-i seniyye ye sımsıkı bir temessük göze çarpar.

Rufai hazretlerinin yolu bilindiği gibi Cehri, yani sesli zikri benimseyen bir tarikattır.Tarikatında Ehl-i Beyt’e,Sahabe-i Kiram’a,On iki imamlara,Fukahaya,Fukaraya,Ulemaya son derece bağlılık vardır.

Zaman içinde Rufai tarikatı  ,Abdülkadir-i Geylani hazretlerinin kurmuş olduğu Kadiri tarikatıyla  birleşe gelmiştir.Bunda iki tarikatın pirlerinin birbirlerine olan saygı ve sevgisinin yanında her ikisinin tarikatının erkanlarının benzemesinin de payı büyüktür.Rivayete göre Abdülkadir-i Geylani’nin Bağdat’ta bulunan Dergahına ziyarette bulunan Rufai dervişlerinin isimlerinin dergah siciline kayıt olduğu,Basra’da bulunan Rufai dergahını ziyaret eden Kadiri dervişlerinin isimlerinin ise bu dergahtaki sicile kaydedildiği,her iki tarikatında karşı tarikatın dervişlerini kendi dervişleri gibi kabul ettiğini gösteriyor.

Rufai tarikatında gerek zikir sırasında gerekse zikir haricinde adabın çok büyük ehemmiyeti vardır.Cezbe bu tarikatta sülükten sonra geldiğinden zikir sırasında dervişlerde adaba aykırı olarak bağırmalar çağırmalar gözükmez. Zikir büyük bir nizam ve intizam içinde ahenkli bir şekilde sürer…

Zikirler toplu olarak haftada bir veya iki kez Cuma veya Pazartesi geceleri tercih edilerek yapılır.

Sohbet meclisine girerken kapıya gelince sağ el kalpte, sol el belde çapraz bir biçimde bağlı olarak ve sağ ayağın baş parmağı sol ayağın üzerine basar vaziyette hafifçe eğilerek HUU! Diye selam verilir,Şeyh efendi ise; Eyvallah der,içeriye girecek kimse ;İllallah der,tekrar şeyh efendi ;Muhammeden resulullah der.İhvan ise hep birden Sallallahu aleyhi ve selem derler ve o kimse içeriye girip kendisine gösterilen yere oturur.

ZİKİR ve İCRA ŞEKLİ;

Tarikat-ı Rufaiyye’de zikrullah icrasından önce Resul-ü Ekrem,Cem-i Enbiya,Sahebe,Tabiin ,Meşayıhin ve Ulemanın isimleri tek tek yad edilerek ruhu şeriflerine hediyeler gönderilir.Daha sonra istiğfar-ı Şerifeler okunup,Tarikatın seçmiş olduğu Salavat-ı Şerifeler toplu olarak icra edildikten sonra Erkan Zikri olarak bilinen Esma-i Seb’a oturarak ve ayakta olmak üzere yapılır…Zikrullah sırasında güzel sesli kimseler tarafından ilahiler ve naatlar okunur,bunların okunması zikre ayrı bir ahenk verir.Zikrin hitamında ise yine Tarikatın Hatmi olarak adlandırılan esmalar hep birlikte icra edilir…

Bazı günlerde ise Rufai Hatmi olarak bilinen sureler ve dualar Şeyh efendi tarafından aşikare ,dervişan tarafından ise alçak bir sesle okunur…

Rufai tarikatında Kıyam zikride büyük önem taşır,Şeyh efendi dışında, Dede,Nukaba ve Nakib makamında bulunan kişiler ,yani Nefs-i Mülhimme makamında bulunan kimselerde Zikr-i Kıyama dervişanı kaldırabilirler.Bu kimseler yokken dervişan kıyam zikri yapamazlar....Zikri oturarak icra ederler.

RUFAİ TARİKATI  GİYİSİLERİ;

Tac;Şeyhlerin giydiği 12 dilimli,etrafında siyah sarık sarılı olan kavuk.

Tennure;Şeyhlerin ve Dergah imamlarının namaz kılarken giydiği omuzu dar,altı geniş olan uzun kollu yeşil bir cübbe.

Haydariye;Dervişlerin giydiği yeşil renkli,kolsuz,düğmesiz,cepsiz ve omuz uçlarında oval kumaş parçalarının dikili olduğu bir yelek.

Sarık;Şeyh efendinin ve dervişanın takkelerinin etrafına sarmış oldukları siyah renkli kumaş.Bu kumaşın boyu 2,5-3 metre civarındadır.Şeyhler Seyyid veya Şerif  iseler ;bazen devamlı surette, bazense Kandil ve Mübarek gecelerde yeşil Sarıkta sararlar