Zan: Kesin inanca sahip olmamak, sanmak, tahminde bulunmak demektir. Allah Teâlâ şöyle buyuruyor:

“Ey iman edenler; zandan çokça kaçının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurunu ( hatalarını) araştırmayın.” [417]

Zan iki çeşittir:
 

1- Hüsn-i Zan (Güzel Zan): Kişiler hakkında güzel düşünmek, iyi kanaat sahibi olmak demektir. Bir Müslüman diğer Müslüman hakkında iyi düşünmeli, hüsn-i zan beslemelidir.

2- Sû-i Zan (Kötü Zan): Kişiler hakkında kötü düşünmek ve kötü tahminlerde bulunmak demektir. Bu da kötü huylardan biridir ve haramdır. Haram olmasının sebebi herkesin kalbinde olanı, gaybı bilen sadece Allah Teâlâ’dır, O bilir. Dolayısıyla gözüyle görüp de te’vil kabul etmeyen kati bir mâlumata sahip olmadıkça, herhangi kimse için kötü düşünmeye kimsenin hakkı yoktur. Gözünle görmeyip de kulağınla duymadığın  hususlarda kalbine gelen şüpheler şeytandandır.[418] Bundan dolayı çok dikkat etmeli, kesin bilmediğimiz hususlarda “şu şöyledir, bu böyledir, sen benim hakkında kötü düşünüyorsun, benim kötülüğümü istiyorsun” gibi şeytanî duygulara kapılmamalı, ön yargılarda asla bulunmamalı. Çünkü Rabbimiz şöyle buyuruyor:

“İyice (kesin) bilmediğin bir şeyi söyleme, arkasına düşme (ön yargıda ) bulunma. Çünkü kulak, göz, (dil), kalp   bunların hepsi yaptıklarından mesuldür.” [419]

“Mü’min erkeklerle mü’min kadınlara, yapmadıkları (kötü düşünceden ve suçlardan) bir şeyden dolayı eziyet edenler bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.” [420] Yapmadıkları şeylerden sanki yapmış gibi suçlamada bulunmak iftiradır. İftira etmek günahtır ve yasaktır. Rabbimiz şöyle buyurmaktadır:

“Zan şüphesiz ki gerçeği ifade etmez.” [421]

Rasûlullah (s.a.s.) şöyle buyurmuştur:

“Siz, sû-i zan (kötü zan) etmekten sakınınız; Çünkü zan, sözlerin en yalanıdır.” [422]

Ebu Hüreyre (r.a.)’den rivâyet edildiğine göre Rasûlullah (s.a.s.) şöyle buyurdu:

“Müslümanın  kardeşini hor görmesi kişiye kötülük olarak yeter.” [423]

Bir müslümanı küçük düşürmek için ona iftirada bulunmak, ona hakaret etmek, onu kötü duruma düşürmeye çalışmak çok yanlıştır. Kişinin, kendisinin dünya ve âhirette daha kötü duruma düşebileceğini düşünerek bu kötü davranıştan vazgeçmesi gerekir. Mü’minlerin birlik beraberlik içerisinde birbirleri ile iyi geçinmesi için uğraşmalı, aralarının açılmasına sebep olacak hususlardan sakınmalıdır. Peygamberimiz (s.a.s.): 

“Ara bozmak için laf getirip götüren kimse cennete giremez” [424] buyurmaktadır. Dolayısıyla müslümanların arasını açmaya değil, yapmaya çalışmalıdır. “Mü’minler ancak kardeştir, o halde kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’ın  emirlerine uygun yaşayın ki rahmet olunasınız (cennete giresiniz)” [425] buyrulmaktadır.

Müslüman İslâm’a teslim olan kişidir. Dolayısıyla İslâm’ın istediği şekilde, müslüman şahsiyetini ortaya koymalıdır, müslüman olmak neyi gerektiriyorsa onu yapmaya  çalışmalıdır. Yaratılış  gayemiz sadece Allah’a kulluk olduğuna göre, [426] müslümana düşen en önemli görev de sadece Allah’a kulluk  yapmak, O’nun sevdiği  ve râzı olduğu  kul olmaya çalışmaktır.

“Kulluk yalvarışınız olmasa Rabbiniz size ne diye önem versin (niye  cennete koysun)?” [427] Dünyada en önemli şey, Allah’ın emrettiği gibi kul olmaktır. Bu da kulluk bilincine ermek ve gerekeni yapmakla mümkündür.

“De ki, şüphesiz benim namazım, ibâdetim, hayatım  ve ölümüm (her şeyim) âlemlerin Rabbi olan Allah içindir (deyin ve böyle yaşayın)”  [428] buyrulmuştur.

Böylece bütün yaşantımız, Allah ve Rasûlünün emrettiği gibi olmalıdır.

Gerçek bir müslüman olmak için ne gerekiyorsa yapmalıdır. Bu  konuda çok sayıda kitap  yazılmış, bunlardan bazıları şunlardır:

1- Muhammed Kutup, Biz Müslüman mıyız?, Hilal Yay.

2- Mevdûdî, Gelin Müslüman OIalım, Pınar Yay.

3- Muhammed Hamidullah, İslâm’a Giriş, Beyan Yay.

4- Beşir İslâmoğlu, Kulluk Bilinci, Denge Yay.

5- Ö. Vehbi Hatipoğlu, Müslümanın Müslümanlaşması, Mesaj Yay.

6- Fethi Yeken, Müslüman Olmam Neyi Gerektirir, İslamoğlu Yay.

7- Prof. Dr. M. Ali Haşimi, Müslümanın Şahsiyeti, Risale Y.

8- Abdullah Büyük, Allah’tan Vahiy, Kullardan İbâdet, Suffe Yay.

9- Hüseyin Caneri, Ahlâk Bilinci, Denge Yay.

10- Beşir İslâmoğlu, Kur’an’da Mü’minlerin Özellikleri, Pınar Yay.

11- Mehmet Emre, Müslümanca Yaşama Sanatı, 1-3, Çile Yay.

12- Mehmet Hulusi İşler, Allah ve Resulünün İstediği Gerçek Müslüman, İşler Yay.

13- Hüseyin K. Ece, İslâm’ın Temel Kavramları, Beyan Yay.

14- Yusuf Kerimoğlu, Kelimeler Kavramlar, 1-2, İnkılap Yay.

15- Mevdûdî, İslâmî Kavramlar, Pınar Yay.

16- Ali Ünal, Kur’an’da Temel Kavramlar, Beyan Yay.

17- Muhammed Kutup, Düzeltilmesi Gereken Kavramlar, Risale Yay.

18- Dr. Sadık Kılınç, Kur’an’da Günah Kavramı, Hibaş Yay.

19- Ahmed Kalkan, Müslümanın Akaidi, Özel Yay.

20- Prof. Dr. Bekir Topaloğlu, vdğ. İslâm’da inanç Esasları, M.Ü.İ.Fakültesi Vakfı Yay.

21- Dilaver Selvi, Temel İnanç Esasları, Semerkand Yay.

22- Kul Sadi Yüksel, Kelime-i Tevhid Davası, Yenda Yay.

23- Kul Sadi Yüksel, Bu Böyledir, 1-2, Yenda Yay.

24- Kul Sadi Yüksel, Arınmanın Yolu, Tevbe, Yenda Yay.

25- Kul Sadi Yüksel, Muvahhid Aileyi Korumak, Yenda Yay.

26- Kul Sadi Yüksel, İlmi  Kuşanmak, Misyon Yay.

27- Kul Sadi Yüksel, Kurtuluş Adımları, Misyon Yay.

28- Kul Sadi Yüksel, İnsanı İhya, Misyon Yay.

29- Kul Sadi Yüksel, Muvahhidlerin Akidesi, Yenda Yay.

30- Kul Sadi Yüksel, Muvahhid Şahsiyet, Yenda Yay

31- M. Zekeriyya Kandehlevi, Kur’ân ve Sünnete Göre Mutluluğun Kazanılması, Terc. Harun Ünal, Vahdet Yay.

32- Mustafa İslamoğlu, Yürek Devleti, Denge Yay.

33- Mustafa İslamoğlu, Yürek Fethi, Denge Yay.

34- Mustafa İslamoğlu, Tasiyeler, 1-3, Denge Yay.

 Ve kişisel gelişim için şu kitaplar da okunabilir:

1- Prof. Dr. M. Es’ad Coşan, Başarının Prensipleri, Seha Yay.

2- Dr. Sevim Asımgil, Fert ve Ailede Mutluluk Yolu, Timaş Yay.

3- Cemal Uşşak, Başarının Yolları, Nesil Yay.

4- R. Şükrü Apuhan, Başarı Yolunda 70 Altın Kural, Timaş  Yay.

5- Abdullah Çelikkanat, Başarının 100 Kuralı, Nesil Yay.

6- Ali Erkan Kavaklı, Başarıya Götüren Yol, Nesil Yay.

7- Yrd. Doç. Dr. Nurullah Genç, Zirveye Götüren Yol Yönetim, Timaş Yay.

8- Cemil  Tokpınar, Ömür Boyu Aşk, 1-2, Nesil Yay.

9- Vehbi Vakkasoğlu, Doğru Düşünme ve Başarma Sanatı, Türdav Yay.

10- Prof. Dr. Necati Öner, Stres ve Dinî İnanç, T.D.V. Yay.

11- Şaban Piriş, Gençlik Rehberi, İstişare Yay.

12- A. Muhtar Büyükçınar, Mutluluk Yolları Hayat Kitabı, Hikmet Yay.

Yukarıda sıraladığımız kitapların okunması; gerek ferdî ve ailevî gelişim, gerekse insanlarla geçinme ve diğer problemleri aşmada bize fayda sağlayacaktır. Kişisel gelişim için şu kitaplar da faydalıdır, okunabilir. Fakat dikkatli okunmalı, çünkü batılılar tarafından yazılan bu tür kitaplar, İslâmî bir anlayışla yazılmadığından ötürü “kader ve âhiret” hususunda vs. İslâm’a  uymayan görüşler de var. Fakat çok iyi formüller, örnekler de var, bunlardan faydalanmak mümkün, Tabiî ki, seçici olmak gerekir.

Rasûlullah (s.a.s.):

“İlim, mü’minin kaybolmuş malıdır,  nerede bulursa almaya  en lâyık olan odur” [429] buyurmaktadır.

 Dolayısıyla insanlara faydası olacak ilim, kim tarafından ortaya konursa konsun, onu almalı ve ondan faydalanmalı. Batılıların yazdığı kişisel gelişim kitaplarından en önemlileri şunlardır:

1- Dale Carnegie, Dost Kazanma ve İnsanları Etkileme Sanatı, Timaş Yay.

2- Dale Carnegie, Üzüntüsüz Yaşama Sanatı, Timaş Yay.

3- Dale Carnegie, Söz Söylemek ve İş Başarmak Sanatı, Timaş Yay.

4- Anthony Robbins, İçindeki Devi Uyandır, İnkılap Yay.

5- Anthony Robbins, Sınırsız Güç, İnkılap Yay.

6- Arthur Pine, Bir Kapı Kapanır Bir Kapı açılır, Sistem Yay.

7- John Maxwell, Başarı İçin, Sistem Yay.

Bu tür kitapların faydası olmaktadır. Ancak seçici olmak gerekir.

Bu kişisel gelişim kitapları “mutlak başarıya götürür” diye düşünmek de çok yanlıştır.

İnsanların gücü sınırlıdır. Mutlak başarı sadece Allah’a aittir. “Allah neyi dilerse yapar. Bir işin olmasını isterse, yalnızca ona ‘ol’ der, o da hemen oluverir.” [430]

Dünya hayatı imtihandır. İnsanlar yapacağı işlerde başarılı olabilir de, olmayabilir de. Eğer başarıya ulaşılmışsa Allah  Teâlâ’ya şükretmeli.

“Başarım ancak Allah’ın yardımı (nasibi) iledir.” [431]

“Sana (insanlara) gelen her iyilik (ve başarı) Allah’tandır. (Allah’ın nasibi iledir.)” [432] Müslüman kişi bu anlayışta olmalıdır.

Gerçek müslüman İyi ahlâk sahibi olmaya özen gösteren,  Allah ve Rasûlü’nun emrettiklerini yapmaya gayret eden kişidir.

“En hayırlınız, ahlâkça en iyi olanınızdır.” [433]

“Allah katında en sevgili kullar ahlâkı en güzel olanlarıdır.” [434]

“Güzel ahlâk en hayırlı dosttur. Çirkin ahlâk en zararlı düşmandır.” [435]

“En güzel edeb; güzel ahlâk, en şiddetli fakirlik ahmaklık, en vahşi vahşet; kendini beğenmek ve en üstün zenginlik akıldır.” [436]

“Ahlâk güzelliği, beden güzelliğinden daha güzel ve daha devamlıdır.”  [437]

“Ahlâkı kötü insanla sohbet etme ki, günah irtikâbına meyletmeyesin.”  [438]

“Bütün cihanı araştırdım, iyi huydan daha iyi bir liyâkat görmedim.” [439]

“Sade bir sözdür, fakat hikmetlerin en mücmeli; /Tek halâs imkânı var; Ahlâkımız yükselmeli.” [440]

“İskender, adı güzel, ahlâkı kötü bir adama demiş ki; ya adını değiştir, ya ahlâkını.” [441]

“Ahlâkta, sanatta olduğu gibi hiç konuşulmaz, ancak yapılır.” [442]

“Milletler parasızlıktan değil; ahlâksızlıktan çökerler.” [443]

“İslâm insanlara en iyi ahlâk düzenini getirmiştir. Gayr-i İslâmî ahlâk anlayışı ise, bu düzeni getirmekten âcizdir